Allameh Tabatabai’s Approach to Wisdom (With an Emphasis on the Tafsir al-Mizan) and Its Consequences for Rational Education
Article Type:
Research
Writers:
✍️ Sayyed Mehdi Rosta
/ PhD Student of Philosophy of Education at Shahid Bahonar University, Kerman, Iran / mehdirosta@ens.uk.ac.ir
/ PhD Student of Philosophy of Education at Shahid Bahonar University, Kerman, Iran / mehdirosta@ens.uk.ac.irSeyed hamidreza Alavi / Professor of the Department of Educational Sciences at Shahid Bahonar University, Kerman, Iran / hralavi@uk.ac.ir
Morad Yari Dehnavi / Associate Professor of the Department of Educational Sciences at Shahid Bahonar University, Kerman, Iran / myaridehnavi@uk.ac.ir
Registering DOI...⏳
Abstract:
Wisdom plays a crucial role in solving individual and social issues, and wise education is one of the important objectives in teaching and learning. Considering that the components of wisdom are culture-dependent and that wise education relies on the rational education of the educator, the aim of this research is to clarify Allameh Tabatabai’s approach to wisdom (with an emphasis on his Tafsir al-Mizan) and its consequences for rational education. The statistical population includes all works of Allameh Tabataba’i and his Tafsir al-Mizan, chosen as the research sample. This study uses the qualitative content analysis method. Data were entered into Maxqda2020 software through a three-phase lexical search, followed by open coding; then, the open codes were transferred to Excel2010 for axial and selective coding. Using Frankena’s deductive approach and taking the selective and axial codes of wisdom as realist propositions, I have inferred the principles and methods for rational education. The extracted wisdom model consists of five dimensions, 32 selected codes, and 161 axial codes, while rational education includes eleven principles, mostly accompanied by several methods.
چکیده و کلیدواژه فارسی (Persian)
Title :رویکرد علامه طباطبایی به خردمندی (با تأکید بر تفسیر المیزان) و پیامدهای آن در تربیت عقلانی
Abstract:
خرد نقشی بسزا در حل مسائل فردی و اجتماعی انسان ایفا می‌کند و تربیت خردمندانه یکی از اهداف مهم در تعلیم و تربیت است. با توجه به اینکه مؤلفه‌های خرد امری وابسته به فرهنگ می‌باشد و تربیت خردمندانه وابسته به تربیت عقلانی متربی است، لذا هدف پژوهش، تبیین رویکرد علامه طباطبایی به خردمندی (با تأکید بر تفسیر المیزان) و پیامدهای آن در تربیت عقلانی است. جامعة آماری شامل کلیة آثار علامه طباطبایی و تفسیر المیزان ایشان، به‌عنوان نمونة پژوهش انتخاب شده و از روش تحلیل محتوای کیفی برای انجام این پژوهش استفاده شده است. اطلاعات با سه مرحله جست‌وجوی واژگانی به نرم‌افزار Maxqda2020 وارد شدند و مورد کدگذاری باز قرار گرفتند؛ سپس کدهای باز به نرم‌افزار Excel2010 وارد شدند و مورد کدگذاری محوری و انتخابی قرار گرفتند. با استفاده از رویکرد استنتاجی فرانکنا و با مبنا قرار دادن کدهای انتخابی و محوری خرد به‌عنوان گزاره‌های واقع‌نگر، به استنتاج اصول و روش‌های تربیت عقلانی اقدام شد. الگوی خرد استخراج‌شده شامل پنج بعد و 32 کد انتخابی و 161 کد محوری است و تربیت عقلانی شامل یازده اصل است که ذیل اکثر آنها چندین روش نیز مطرح شده است.
References:
- ابراهیم‌زاده، عیسی (1401). فلسفة تربیت. تهران: دانشگاه پیام‌نور.
- احمدی بیغش، خدیجه (1402). تربیت عقلانی فردی و اجتماعی قرآن‌بنیان در نگرة تفسیر المیزان. قرآن و علوم اجتماعی، 3(2)، 9ـ32.
- آقاتهرانی، مرتضی (1391). از خود تا خدا. تهران: یوسف.
- باقری، خسرو (1396). نگاهی دوباره به تربیت اسلامی. تهران: مدرسه.
- باقری، خسرو؛ تجملیان، حمیده؛ افشانی، علیرضا و وزیری، سعید (1402). ابعاد خردمندی از دیدگاه قرآن کریم و اصول تربیتی منتج از آن. پژوهش در مسائل تعلیم و تربیت اسلامی، 31(4)، 45ـ76.
- بیات، علی؛ رفیعی هنر، حمید و جهانگیرزاده، محمدرضا (1401). تدوین مدل مفهومی خرد بر اساس منابع اسلامی: تحلیل داده‌بنیاد. مطالعات اسلام و روان‌شناسی. 16(31)، 7ـ36.
- بهشتی، سعید (1379). روش‌های تربیت عقلانی در سخنان امام علی. تربیت اسلامی، (4)، 505ـ517.
- تمیمى آمدى، عبدالواحدبن‌محمد (1366). تصنیف غرر الحکم و درر الکلم. قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
- جلیلی سنزیقی، هدایت (۱۳۸۷). کارنامة کامیاب: علامه طباطبایی. کتاب ماه دین، (133 و 134)، 84ـ86.
- جنسن، اریک (1384). مغز و آموزش. ترجمة لیلی محمدحسین و سپیده رضوی. تهران: مدرسه.
- جوادی آملی، عبدالله (1388). تفسیر موضوعی قرآن کریم؛ فطرت در قرآن. قم: اسراء.
- جوادی آملی، عبدالله (1394). دانش و روش بندگی. قم: اسراء.
- خلیفه، قدرت‌اله و مرعشی، منصور (1390). مبانی، اصول و روش‌های تربیت عقلانی از منظر قرآن و روایات. مطالعات اسلامی در تعلیم و تربیت، 2(3)، 35ـ72.
- داودی، محمد (1391). اخلاق اسلامی (مبانی و مفاهیم). قم: دفتر نشر معارف.
- داودی، محمد (1394). فلسفة تعلیم و تربیت مشاء. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
- داودی، محمد و کارآمد، حسین (1402). فلسفة تعلیم و تربیت اسلامی. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه و دانشگاه فرهنگیان.
- دستا، مهدی؛ شکری، امید؛ پاکدامن، شهلا و فتح‌آبادی، جلیل (1399). مفهوم خرد در جامعة ایران. تحقیقات فرهنگی ایران، 13(3)، 33ـ63.
- دیلمى، حسن‌بن‌محمد (1408ق). أعلام الدین فی صفات المؤمنین. قم: مؤسسة آل‌البیت؟عهم؟ .
- راغب اصفهانی، حسین‌بن‌محمد (1374). مفردات الفاظ قرآن. ترجمة غلام‌رضا خسروی حسینی. تهران: مرتضوی.
- رضایی، اکبر و خدیوی، اسدالله (1388). مقدمه‌ای بر مبانی نظری و سنجش فراشناخت. تهران: شایسته.
- سانتراک، جان دبلیو (1393). روان‌شناسی تربیتی. ترجمة شاهده سعیدی، مهشید عراقچی و حسین دانش‌فر. تهران: رسا.
- سیف، علی‌اکبر (1393). روان‌شناسی پرورشی نوین: روان‌شناسی یادگیری و آموزش. تهران: دوران.
- طاهرزاده، اصغر (1390). ادب خیال، عقل و قلب. اصفهان: لب‌المیزان.
- طباطبایی، سیدمحمدحسین (1400). تفسیر المیزان. ترجمة محمدباقر موسوی همدانی. قم: جامعة مدرسین حوزة علمیة قم، دفتر انتشارات اسلامی.
- عاملی، شیخ‌حر (1400). جهاد با نفس (از وسائل الشیعه). ترجمة غلام‌حسین انصاری. تهران: سازمان تبلیغات اسلامی، شرکت چاپ و نشر بین‌الملل.
- عشوری، مریم و خوشناموند، محسن (1401). تحلیل مبانی، اهداف، اصول و روش‌های تربیت عقلانی از دیدگاه شهید مطهری (برای نظام تعلیم و تربیت رسمی). پژوهش در مسائل تعلیم و تربیت اسلامی. 30(56)، 317ـ348.
- علوی، حمیدرضا (1393). تربیت عقلانی (با توجه به آیات جزء بیست و هفتم قرآن کریم). پژوهش‌های تعلیم و تربیت اسلامی، 6(9)، 45ـ68.
- فتحعلی، محمود؛ مصباح، مجتبی و یوسفیان، حسن (1401). فلسفة تعلیم و تربیت اسلامی. تهران: مؤسسة فرهنگی مدرسة برهان (انتشارات مدرسه).
- دبیرخانة شورای عالی آموزش و پرورش (1390). مبانی نظری تحول بنیادین در نظام تعلیم و تربیت رسمی عمومی جمهوری اسلامی ایران. مصوبة آذرماه 1390. تهران: وزارت آموزش و پرورش با همکاری شورای عالی انقلاب فرهنگی.
- محمدی ری‌شهری، محمد (1387). مبانی شناخت. قم: دار الحدیث.
- مرزوقی، رحمت‌اله و صفری، یحیی (1386). مبانی و روش‌های تربیت عقلانی از منظر متون اسلامی. تربیت اسلامی، 3(5)، 115ـ134.
- مطهری، مرتضی (1388). حکمت‌ها و اندرزها. تهران: صدرا.
- مطهری، مرتضی (1389). صدگفتار (خلاصة آثار شهید مطهری، دفتر اول)، تهران: دانشگاه امام صادق(ع).
- مطهری، مرتضی (1390). تعلیم و تربیت در اسلام. تهران: صدرا.
- ملکی، حسن (1379). تربیت عقلانی در نهج‌البلاغه و دلالت‌های آموزشی آن. تربیت اسلامی، (4)، 481-504.
- نوذری، محمود و زارعی رضایی، محمدحسین (1401). روش‌های تربیت عقلانی از دیدگاه علامه طباطبایی. تربیت متعالی، 1(2)، 7ـ24.
References:
- Ardelt, M. (2003). Empirical assessment of a Three-Dimensional Wisdom Scale. Research on Aging, 25(3), 275-324. https://doi.org/10.1177/0164027503025003004
- Asadi, S., Khorshidi, R. & Glück, J. (2019). Iranian children’s knowledge about wisdom. Cognitive Development, 52(3), 100814.
- Baltes, P.B. & Staudinger, U.M. (2000). Wisdom: A metaheuristic (pragmatic) to orchestrate mind and virtue toward excellence. American psychologist, 55(1), 122-136. https://doi.org/10.1037//0003-066x.55.1.122
- Bruya, B. & Ardelt, M. (2018). Fostering wisdom in the classroom, part 1: A general theory of wisdom pedagogy. Teaching Philosophy, 41(3), 239-253. https://doi.org/10.5840/teachphil201882889
- Glück, J. & Weststrate, N.M. (2022). The wisdom researchers and the elephant: An integrative model of wise behavior. Personality and Social Psychology Review, 26(4), 342-374. https://doi.org/10.1177/10888683221094650
- Grossmann, I. (2017). Wisdom in context. Perspectives on Psychological Science, 12(2), 233-257. https://doi.org/10.1177/1745691616672066
- Grossmann, I., Na, J., Varnum, M.E.W., Park, D.C., Kitayama, S. & Nisbett, R.E. (2010). Reasoning about social conflicts improves into old age. Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America, 107(16), 7246-7250. https://doi.org/10.1073/pnas.1001715107
- Sternberg, R.J. (1998). A balance theory of wisdom. Review of General Psychology, 2(4), 347-365. https://doi.org/10.1037/1089-2680.2.4.347
- Sternberg, R.J. (2018). Wisdom, foolishness, and toxicity in human development. Research in Human Development, 15(3-4), 200-210. https://doi.org/10.1080/15427609.2018.1491216
- Sternberg, R.J. & Glück, J. (2022). Wisdom: The psychology of wise thoughts, words, and deeds. Cambridge: Cambridge University Press. https://doi.org/10.1177/10888683221094650
Copyright © 2026 The Author(s). This article is published under the Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.
Cite this article:
RIS
Mendeley
BibTeX
APA
MLA
HARVARD
VANCOUVER
Rosta, Sayyed Mehdi, Alavi, Seyed hamidreza, Yari Dehnavi, Morad. (2026) Allameh Tabatabai’s Approach to Wisdom (With an Emphasis on the Tafsir al-Mizan) and Its Consequences for Rational Education. Islam va Pazhuheshhaye Tarbiyati, 17(2), 63-84 https://doi.org/10.22034/eslampajoheshha.2025.5001287.
Sayyed Mehdi Rosta; Seyed hamidreza Alavi; Morad Yari Dehnavi."Allameh Tabatabai’s Approach to Wisdom (With an Emphasis on the Tafsir al-Mizan) and Its Consequences for Rational Education". Islam va Pazhuheshhaye Tarbiyati, 17, 2, 2026, 63-84
Rosta, S, Alavi, S, Yari Dehnavi, M.(2026) 'Allameh Tabatabai’s Approach to Wisdom (With an Emphasis on the Tafsir al-Mizan) and Its Consequences for Rational Education', Islam va Pazhuheshhaye Tarbiyati, 17(2), pp. 63-84
