✍️Hossein Karamad / Assistant Professor, Department of Educational Sciences, Higher Education Complex of Islamic Humanities affiliated with Al-Mustafa International University, Qom, Iran / Hossein_Karamadbisheh@miu.ac.ir
Mohammad Kawsari / Doctoral Student in Educational Management and Leadership, Higher Education Complex of Islamic Humanities affiliated with Al-Mustafa International University, Qom, Iran / Kawsary1364@gmail.com
The readability of textbook texts and adherence to the principle of progression from simple to complex are among the fundamental components in the design and authorship of textbooks. The present study was conducted with the aim of assessing the degree of text readability and examining adherence to the simple-to-complex principle in Persian language and literature textbooks of the Afghan secondary level. The research method is descriptive and of the quantitative content analysis type, carried out using the Flesch and Laughlin readability formulas. The statistical population comprised the texts of Persian language and literature textbooks for grades seven, eight, and nine, and samples from the initial, middle, and final sections of each book were randomly selected and analyzed. Data were analyzed using descriptive statistical indices. The findings indicate that the readability level of the texts corresponds only to the age and educational level of ninth-grade students and is unsuitable for seventh and eighth grades. Moreover, the simple-to-complex principle has not been coherently observed in any of the books, whether in internal structure or in the relationship among grade levels, and in some cases the sequence of content has been arranged from complex to simple. The results of the study emphasize the necessity of scholarly revision in the authorship and organization of the content of Persian language and literature textbooks at the Afghan secondary level.
Title :سنجش خوانایی کتابهای فارسی دورۀ متوسطۀ افغانستان بر اساس روش فلش و لافلین
Abstract:
خوانایی متون درسی و رعایت اصل ساده به پیچیده از مؤلفههای اساسی در طراحی و تألیف کتابهای درسی بهشمار میآید. پژوهش حاضر با هدف سنجش میزان خوانایی متون و بررسی رعایت اصل ساده به پیچیده در کتابهای زبان و ادبیات فارسی دورۀ متوسطه افغانستان انجام شده است. روش پژوهش توصیفی و از نوع تحلیل محتوای کمّی است که با استفاده از فرمولهای خوانایی فلش و لافلین انجام گردیده است. جامعۀ آماری شامل متن کتابهای زبان و ادبیات فارسی پایههای هفتم، هشتم و نهم بوده و نمونههایی از بخشهای آغازین، میانی و پایانی هر کتاب بهصورت تصادفی انتخاب و تحلیل شدهاند. دادهها با استفاده از شاخصهای آمار توصیفی مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتهاند. یافتهها نشان میدهند که سطح خوانایی متون تنها با سطح سنی و تحصیلی دانشآموزان پایۀ نهم تناسب دارد و برای پایههای هفتم و هشتم نامناسب است. همچنین، اصل ساده به پیچیده در هیچیک از کتابها، چه در ساختار درونی و چه در ارتباط میان پایهها، بهطور منسجم رعایت نشده و در برخی موارد توالی مطالب از پیچیده به ساده تنظیم شده است. نتایج پژوهش بر ضرورت بازنگری علمی در تألیف و سازماندهی محتوای کتابهای درسی زبان و ادبیات فارسی دورۀ متوسطۀ افغانستان تأکید دارد.
احمدی، زهرا (1397). تحلیل محتوای کتابهای تعلیم و تربیت اسلامی دوره متوسطه افغانستان بر اساس روش ویلیام رومی. پایاننامه کارشناسی ارشد. قم: جامعۀ المصطفی.
بلوچپور، علی (1398). تحلیل محتوای کتابهای فارسی چهارم، پنجم و ششم ابتدایی بر اساس شاخصهای فرای، گانیک، فلش، لافلین، ویلیام رومی و کلوز. مطالعات روانشناسی و علوم تربیتی، 39، 35-39.
پورشیرازی، مرتضی (1394). تحلیل محتوای کتاب فارسی مهارتهای خوانداری ششم ابتدایی بر اساس شاخص خوانایی مک لافلین. در: سومین کنفرانس توسعه پایدار در روانشناسی و علوم تربیتی، مطالعات اجتماعی و فرهنگی. تهران.
حسن مرادی، نرگس (1399). تحلیل محتوای کتاب درسی. چ ششم. تهران: آییژ.
دیانی، محمدحسین (1366). سه فرمول برای تشخیص سطح خوانایی نوشتههای ویژه نوسوادان. روانشناسی و علوم تربیتی، دورۀ سوم و چهارم، 60-80.
دیانی، محمدحسین (1369). معیاری برای تعیین سطح خوانایی نوشتههای فارسی. علوم اجتماعی و انسانی (دانشگاه شیراز)، 10، 35-48.
شعبانی، حسین (1392). تحلیل محتوا بهعنوان یک روشتحقیق: بارویکرد تحلیل برنامه درسی مدارس. قم: بنیالزهرا؟عها؟.
صباغ حسنزاده، طلعتسادات (1403). بررسی میزان توجه به مؤلفههای زیست عفیفانه در کتابهای درسی ابتدایی. اسلام و پژوهشهای تربیتی، 31، 79-90.
صدیقیفر، زهره و همکاران (1396). خواناییسنجی کتاب فارسی پایة هفتم سال تحصیلی (95-96) به سه شیوه فوک، فرای و فلش. نوآوری های آموزشی، 62 (16)، 105-126.
کارآمد، حسین و دیبایی صابر، محسن (1399). میزان درگیری اسناد بالادستی آموزش و پرورش ایران با مؤلفههای برنامه درسی معنوی. اسلام و پژوهشهای تربیتی، 24، 41-56.
مسوی، ندا (1397). روایی وسازگاری فرمولهای خوانشپذیری در ارزیابی متون فارسی. پژوهش و نگارش کتب دانشگاهی، 43 (22)، 21-41.
ملکی، حسن (1398). تحلیل محتوای کتابهای درسی. تهران: آییژ.
میک، یان (1394). پژوهش و نگارش کتاب درسی. ترجمۀ شهروز مرادزاده و رامین گلشائی. چ دوم. تهران: سمت.
نجفی، حسن و همکاران (1394). تحلیل محتوای میزان توجه به ابعاد هفتگانه اهداف مصوب در کتابهای درسی ادبیات فارسی دوره متوسطه ایران. نظریه و عمل در برنامه درسی، 6، 121-142.
نیکونظر، ابوالفضل (1403). تحلیل محتوای کتاب هدیههای آسمانی از جهت فعال و غیرفعال بودن عواطف دینی بر اساس روش ویلیام رومی. اسلام و پژوهشهای تربیتی، 32، 59-71.
یوسفزی، محمدنبی (1359). بررسی و تحلیل محتوای کتب درسی مدارس ابتدایی افغانستان از سال 1352 تا 1357. پایاننامه کارشناسی ارشد. تهران: دانشگاه تهران.
Karamad, Hossein, Kawsari, Mohammad. (2026) Assessing the Readability of Afghan Secondary School Persian Textbooks Based on the Flesch and Laughlin Methods. Islam va Pazhuheshhaye Tarbiyati, 18(2), 99-119 https://doi.org/10.22034/eslampajoheshha.2026.5003969.
Hossein Karamad; Mohammad Kawsari."Assessing the Readability of Afghan Secondary School Persian Textbooks Based on the Flesch and Laughlin Methods". Islam va Pazhuheshhaye Tarbiyati, 18, 2, 2026, 99-119
Karamad, H, Kawsari, M.(2026) 'Assessing the Readability of Afghan Secondary School Persian Textbooks Based on the Flesch and Laughlin Methods', Islam va Pazhuheshhaye Tarbiyati, 18(2), pp. 99-119
Karamad, H, Kawsari, M. Assessing the Readability of Afghan Secondary School Persian Textbooks Based on the Flesch and Laughlin Methods. Islam va Pazhuheshhaye Tarbiyati, 2026; 18(2): 99-119