Morteza / Assistant Professor, the Department of Theology and Islamic Studies, Islamic Azad University, Qaemshahr Branch / m.kh49@yahoo.com
97-1102026/08/202026/08/202026/08/20
Abstract:
Among the distasteful things in Islamic ethics, is the issue of insults and slander, which is sometimes included in the words of the Ahl al-Bayt (PBUT), which are a model of speech and behavior for Muslims. Using a descriptive-analytical method this paper first identifies the apparent examples of insults in the words of the Ahl al-Bayt (PBUT) and then examines their nature in their words. The results show that some of the apparent examples of insult in the words of the Ahl al-Bayt (PBUT) are part of the curse that are from the orders of religion under the title of "Tabarri" - means avoiding and dissociating - and they are not examples of insult. Some other such words, such as adulterate, come from a mistranslation of the meaning of the words. However, the analogy of some people with animals in the words of the Ahl al-Bayt (PBUT), which are used to address believers and non-believers, shows that this analogy is not an example of insult; because sometimes these words, due to their analogy, were not considered insults in the culture of the time. Considering the infallibility and knowledge of the Ahl al-Bayt (PBUT) and their knowledge of the inside of people, other words such as semblance of men, not men, traitors, etc., are not considered insults, but have been a kind of warning to them
ازجمله امور ناپسند در اخلاق اسلامی، مسئلهی دشنام و ناسزاگویی است که گاه در کلام اهل بیت (ع)، که الگوی گفتاری و رفتاری برای مسلمانان هستند، وارد شده است. این مقاله، به روش توصیفی ـ تحلیلی، ابتدا مصادیق ظاهری دشنام در کلام اهل بیت(ع) را مشخص نموده و سپس، به ماهیت آن در کلام ایشان می پردازد. با جست وجوهای انجام گرفته در احادیث معصومین(ع) این نتیجه حاصل شد که برخی از مصادیق ظاهری دشنام در کلام اهل بیت(ع)، جزئی از لعن و نفرین اند که از دستورات دین و تحت عنوان «تبری» قرار دارند. برخی دیگر از این گونه کلمات مانند زنازاده، از موارد ترجمه غلط در معنای کلمات هستند. اما تشبیه به حیوانات در کلام اهل بیت(ع)، هم دربارهی مؤمنان و هم غیر مؤمن به کار رفته اند که نشان از عدم مصداق قرار گرفتن این تشبیهات، به عنوان دشنام گویی است؛ چراکه گاه به کار گرفتن چنین تعابیری با توجه به وجه تشبیهه، در فرهنگ زمانه تلقی به دشنام نمی شود. از موارد دیگر اشباح الرجال، خیانتکار و... هستند که با وجود عصمت و علم اهل بیت(ع) و شناخت آنها نسبت به باطن افراد، وصف صورت حقیقی افراد و در جهت اخطار به آنها و یا در مواردی، شناساندن آنها به عامه مردم بوده است. این امر نیز برخلاف کاربرد آن در افراد معمول، به عنوان دشنام تلقی می شود.
صحيفه فاطميه، 1381، حميد احمدي جلفايي، چ سيزدهم، قم، زائر.
ابنبابويه، محمد بن على، 1376، الأمالي (للصدوق)، چ ششم، تهران، كتابچى.
ابنطاووس، على بن موسى، 1348، اللهوف على قتلى الطفوف، ترجمه احمد فهرى زنجانى، تهران، جهان.
ابنمنظور، محمد بن مكرم، 1414ق، لسان العرب، چ سوم، بيروت، دار صادر.
ابنهيثم، ميثم بن علي، 1375، شرح نهجالبلاغه، مشهد، بنياد پژوهشهاي اسلامي.
ابوجيب، سعدى، 1408ق، القاموس الفقهي لغة و اصطلاحات، چ دوم، دمشق، دارالفكر.
ابومخنف كوفى، لوط بن يحيى، 1417ق، وقعة الطفّ، تحقيق و تصحيح محمدهادي يوسفى غروى، چ سوم، قم، جامعه مدرسين.
احساني، كيوان، سميه سلمانيان، سيدمهدي مسبوق و فاطمه دسترنج، 1400، «مفهومشناسي واژۀ حائک در خطبه 19 نهجالبلاغه با رويکرد انتقادي به معادليابيهاي آن در ترجمههاي فارسي»، مطالعات ترجمه قرآن و حديث، ش15، ص191-218.
ازهرى، محمد بن احمد، 1421ق، تهذيب اللغة، بيروت، دار احياء التراث العربي.
بستانى، فؤاد افرام، 1375، فرهنگ ابجدى، چ دوم، تهران، اسلامي.
بهبهاني، عبدالكريم، 1393، مفهوم سب و لعن در قرآن كريم، ترجمه حسين علي عربي، قم، مجمع جهاني اهلبيت.
پيروزفر، سهيلا و محمدرضا بهادري، 1395، «بررسي سندي و متني روايت مباهته»، مطالعات فهم حديث، ش4، ص55-75.
تميمى آمدى، عبدالواحد بن محمد، 1410ق، غرر الحكم و درر الكلم، تحقيق و تصحيح سيدمهدي رجائى، چ دوم، قم، دار الكتاب الإسلامي.
جر، خليل، 1387، فرهنگ لاروس، ترجمه حميد طبيبيان، چ هفدهم، تهران، اميرکبير.
جعفري، محمدتقي، 1371، شرح نهجالبلاغه، چ دوم، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامي.
جوادي آملي، عبدالله، 1386، تسنيم، چ ششم، قم، اسراء.
حسینی، سیدعلیرضا، 1389، صحابه در مکتب تشیع، قم، دلیل ما.
حسينى طهرانى، محمدحسين، 1427ق، نور ملكوت قرآن، چ سوم، مشهد، علامه طباطبائي.
حسيني دشتي، سيد مصطفي، 1379، معارف و معاريف، چ سوم، تهران، آرايه.
خويي، ميرزا حبيبالله، بيتا، منهاج البراعة في شرح نهجالبلاغة، بيروت، الوفاء.
راغب اصفهانى، حسين بن محمد، 1374، مفردات الفاظ قرآن، چ دوم، تهران، مرتضوى.
زمخشرى، محمود بن عمر، 1399ق، اساسة البلاغه، بيروت، دار صادر.
ـــــ ، 1417ق، الفائق، بيروت، دار الكتب العلمية.
سعادتي، حميد، 1395، «تأملي در جواز و عدم جواز سب دشمنان اهلبيت»، امامتپژوهي، ش20، ص133-168.