Islam va Pazhuheshhaye Tarbiyati, Volume 17, Issue 2, No 34, Year 2026 , Pages 43-62

    A Content Analysis of the ‘Amadeqi Defa’i’ Textbook Based on the Components of Awareness of the Enemy from the Perspective of Imam Khamene’i

    Article Type: 
    Research
    Writers:
    ✍️ Abolfazl Nikounazar / PhD in Philosophy of Education, Imam Khomeini Educational and Research Institute, Qom, Iran / anikounazar@gmail.com
    dor 20.1001.1.4348002.1404.17.2.3.7
    doi 10.22034/eslampajoheshha.2025.5002011
    Abstract: 
    Awareness about the enemy holds a special place in maintaining the intellectual, cultural, and political system of society, and this knowledge is emphasized in higher education documents. Some also argue for the necessity of teaching the concept of awareness of the enemy in education. This research was conducted to examine the amount of attention given to awareness of the enemy in ‘Amadeqi Defa’i’ textbooks based on Imam Khamenei’s thoughts. This study uses a content analysis method, and its statistical population consists of the two volumes of ‘Amadeqi Defa’i’ textbooks of the ninth and tenth grades for the academic year 1403-1404 (2024-2025). For selecting the sample, a census method was employed, therefore the sample size was set equal to the entire population. Data were collected using a researcher-created content analysis checklist. The findings of this research are as follows: the components of awareness of the enemy were addressed 697 times in these textbooks. The highest emphasis was placed on the component of methods for confronting the enemy, with 438 occurrences, while the least emphasis was on the component of reasons for the enemy's hostility, with only 38 instances. Despite the importance of understanding the nature of the enemy, little attention has been paid to this component. The conclusion is that, despite the emphasis on awareness of the enemy in educational content, there is a need to reassess the balanced distribution of the components, increase the use of images, and focus more on understanding the nature of the enemy.
    چکیده و کلیدواژه فارسی (Persian)
    Title :تحلیل محتوای کتاب درسی آمادگی دفاعی بر اساس مؤلفه‌های دشمن‌شناسی از دیدگاه امام خامنه‌ای (مدظله‌العالی)
    Abstract: 
    شناخت دشمن جایگاه ویژه‌ای در حفظ نظام فکری، فرهنگی و سیاسی جامعه دارد و در اسناد بالادستی آموزش و پرورش مورد تأکید است. برخی نیز بر وجوب آموزش مقولة دشمن‌شناسی در بحث تربیت معتقدند. پژوهش حاضر با هدف بررسی میزان توجه به دشمن‌شناسی در کتاب‌های درسی آمادگی دفاعی بر اساس اندیشه‌های امام خامنه‌ای انجام شد. این پژوهش با روش تحلیل محتوا صورت پذیرفت و جامعة آماری آن شامل دو جلد کتاب درسی آمادگی دفاعی پایة نهم و دهم سال تحصیلی 1403ـ1404 بود. برای انتخاب نمونه، از روش سرشماری استفاده شد. بنابراین، حجم نمونه منطبق بر جامعه انتخاب گردید. جمع‌آوری داده‌ها با استفاده از سیاهة تحلیل محتوای محقق‌ساخته انجام شد. یافته‌های این پژوهش از این قرار است: مؤلفه‌های دشمن‌شناسی 697 مرتبه در این کتاب‌ها مورد توجه قرار گرفته است. بیشترین تأکید، بر مؤلفة شیوه‌های مقابله با دشمن با 438 فراوانی و کمترین تأکید، بر مؤلفة دلایل دشمنی دشمن با 38 مورد بوده است. با وجود اهمیت شناخت ماهیت دشمن، به این مؤلفه توجه چندانی نشده است. نتیجه آنکه با وجود تأکید بر دشمن‌شناسی در محتوای آموزشی، نیاز به بازنگری در توزیع متوازن مؤلفه‌ها، استفادة بیشتر از تصاویر و توجه بیشتر به شناخت ماهیت دشمن وجود دارد.
    References: 
    • ‌‌قرآن کریم.
    • آرمند، ‌محمد (۱۳۹۹). نقدی بر کتاب پژوهش و نگارش کتاب درسی. پژوهش‌نامة انتقادی متون و برنامه‌های علوم انسانی، 86(20)، 3ـ17.‬
    • آمدی، عبدالواحدبن‌محمد (۱۳۷۸). غرر الحکم و درر الکلم. ترجمة هاشم رسولی محلاتی. تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
    • حسن‌پور، علیرضا و بنی‌اسدی، رضا (۱۴۰۱). دشمن‌شناسی و مقابله در جنگ نرم از منظر نهج‌البلاغه با مطالعة موردی شایعه‌پراکنی. پژوهش‌های معاصر در علوم و تحقیقات، 4(37)، 120ـ147.
    • حسن‌زاده، محمدحسین (۱۳۹۴). دشمن‌شناسی در مکتب قرآن با تأکید بر یهود‌شناسی. پایان‌نامة کارشناسی ارشد. قم: دانشگاه اصول دین.
    • حسن‌مرادی، نرگس (۱۳۸۸). تحلیل محتوای کتاب درسی. تهران: آییژ.
    • حسینی خامنه‌ای، سیدعلی. بیانات مقام معظم رهبری. پایگاه اطلاع‌رسانی مقام معظم رهبری. به‌نشانی: www.khamenei.ir
    • دهقان، ‌محمدحسن و شیرازی، ‌جعفر (۱۴۰۰). الگوی دشمن‌شناسی از دیدگاه حضرت امام خامنه‌ای (مدظله‌العالی) با تأکید بر صهیونیسم. مطالعات دفاعی استراتژیک، 85(19)، 151ـ176.
    • رسولی، مهستی و امیرآتشانی، زهرا (۱۳۹۰). تحلیل محتوا با رویکرد کتب درسی. تهران: جامعه‌شناسان.
    • سعدی‌پور، اسماعیل (۱۳۹۳). روش‌های تحقیق در روان‌شناسی و علوم تربیتی. تهران: دوران.
    • سلمان‌پور، محمدجواد (۱۳۷۸). دشمن‌شناسی و دشمن‌ستیزی از دیدگاه امام(ع). علوم انسانی، 9(30)، 59ـ84.. 
    • شریفی، ‌منوچهر (۱۴۰۱). دشمن‌شناسی در بیانیة گام دوم انقلاب. مطالعات بین‌رشته‌ای دانش راهبردی، 46(12)، 7ـ30.
    • شفیعی، مریم (۱۳۹۱). دشمن‌شناسی با تکیه بر معنی‌شناسی واژة «عدو» در قرآن کریم. پایان‌نامة کارشناسی ارشد. قم: دانشکدة علوم قرآنی دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم.
    • شیرازی، ‌جعفر (۱۴۰۰). برداشتی از الگوی دشمن‌شناسی از دیدگاه حضرت امام خامنه‌ای (مدظله‌العالی) با تأکید بر آمریکا. پژوهش‌های حفاظتی و امنیتی، 38(10)، 99ـ130.
    • عرفانی، محمدنظیر (۱۴۰۲). ضرورت دشمن‌شناسی برای نسل جدید در اندیشة قرآنی امام خامنه‌ای. مطالعات قرآن و علوم، 7(14)، 296ـ326.
    • عزیزی، مریم (۱۴۰۱). دشمن‌شناسی و جنگ نرم از منظر نهج‌البلاغه. مجلة علوم زیست‌محیطی و دانش جغرافیا، 2(3)، 44ـ55.
    • علیزاده، رضا و کریی، زهرا (۱۳۹۷). ضرورت دشمن‌شناسی از دیدگاه امام علی(ع). کنفرانس ملی علوم اسلامی و پژوهش‌های دینی. استان البرز: دانشگاه جامع علمی ـ کاربردی سازمان همیاری شهرداری‌ها.
    • علیزاده، ‌میرزا (۱۳۷۵). دشمن‌شناسی و دشمن‌ستیزی در سورة انفال. علوم و معارف قرآنی، 3(1)، 7ـ24.
    • غلامی، نجفعلی (۱۳۹۰). دشمن‌شناسی؛ بررسی اندیشه‌های رهبر معطم انقلاب اسلامی. قم: ولاء منتظر.
    • فتحی واجارگاه، کوروش و آقازاده، محرم (۱۳۹۰). راهنمای تألیف کتاب درسی. تهران: آییژ.
    • کاظمی، احمد (۱۳۹۳). دشمن‌شناسی از دیدگاه مقام معظم رهبری، حضرت آیت‌الله خامنه‌ای. پایان‌نامة کارشناسی ارشد. یزد: دانشکدة ادبیات و علوم انسانی دانشگاه یزد.
    • کرکه‌آبادی، سمانه و ابراهیمی مناب، اکرم (۱۳۹۷). راه‌های مقابله با دشمن از دیدگاه امام خمینی. سومین کنفرانس بین‌المللی مطالعات اجتماعی فرهنگی و پژوهش دینی. استان البرز: دانشگاه جامع علمی ـ کاربردی سازمان همیاری شهرداری‌ها
    • کلینی، محمدبن‌یعقوب (1363). الکافی. تهران: دار الکتب الاسلامیه.
    • گال، مردیت؛ بورگ، والتر و گال، جویس (۱۳۸۶). روش‌های تحقیق کمی و کیفی در علوم تربیتی و روان‌شناسی، ترجمة احمدرضا نصر، حمیدرضا عریضی، محمود ابوالقاسمی، محمدجعفر پاک‌سرشت، علیرضا کیامنش، خسرو باقری، محمد خیر، منیجه شهنی ییلاق و زهره خسروی. تهران: سمت.‬
    • وزارت آموزش و پرورش جمهوری اسلامی ایران (۱۳۹۰). مبانی نظری تحول بنیادین در نظام تعلیم و تربیت رسمی عمومی جمهوری اسلامی ایران. تهران: انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
    • محبتی، ‌مریم (۱۴۰۱). دشمن‌شناسی قرآنی و استراتژی پیامبر در مواجهه با دشمنان در آیات مقاومت. مطالعات بیداری اسلامی، 26(11)، 105ـ125.
    • محمدی ری‌شهری، محمد و شیخی، حمیدرضا (۱۳۸۹الف). میزان الحکمه. قم: دار الحدیث 
    • محمدی ری‌شهری، محمد؛ محدثی، جواد؛ مهریزی، مهدی؛ مسعودی، عبدالهادی؛ سلطانی، محمدعلی؛ طباطبایی، محمدکاظم؛ طباطبایی‌نژاد، محمود؛ حسینی، ابوالقاسم و مرادی، محمد (۱۳۸۹ب). دانشنامة امیرالمؤمنین ؟ع؟ بر پایة قرآن، حدیث و تاریخ. قم: دار الحدیث.
    • مصلایی‌پور یزدی، عباس و جمشیدی حسن‌آبادی، جواد (۱۳۹۳). نگرش قرآن کریم در زمینة دشمن‌شناسی در تفاسیر فریقین. مطالعات تقریبی مذاهب اسلامی (فروغ وحدت)، 10(37)، 23ـ42.
    • مظاهری، ‌مریم؛ حسینی، ‌محمدعلی و یعقوبی، ‌محمدطاهر (۱۴۰۱). عملکرد حضرت علی(ع) در دشمن‌شناسی و رویارویی با دشمنان. دستاوردهای نوین در مطالعات علوم انسانی، 50(5)، 105ـ116.
    • معینی‌پور، مسعود و احمدی، رضا (۱۴۰۱). طراحی چهارچوب ساختاری ـ تفسیری دشمن‌شناسی در مکتب شهید سلیمانی. پژوهش‌های سیاست اسلامی، 10(22)، 174ـ201.
    • ملک‌حسینی، ‌عبدالله (۱۳۹۷). دشمن‌شناسی و اهمیت آن و نقش امام خمینی(ره) در شناخت و مقابله با دشمن در کلام امام خامنه‌ای (دام‌ظله). سخن جامعه، 16(7)، 39ـ52.
    • موسوی خمینی‌، سیدروح‌الله (۱۳۸۹). صحیفة امام. تهران: مؤسسة تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره).‬
    • موسوی، سیدنقی (۱۴۰۲). دشمن‌شناسی در تربیت سیاسی از منظر فقه تربیتی. تربیت اسلامی، 44(18)، 8ـ26.
    • ناظری، خدیجه (۱۳۹۶). دشمن‌شناسی از دیدگاه قرآن کریم، معیارها و مصادیق. پایان‌نامة کارشناسی ارشد. قم: دانشگاه قرآن و حدیث.
    • نوری امامزاده‌ای، علی (۱۴۰۱). دشمن‌شناسی رهبری در جریانات مختلف سیاسی با تأکید بر روش دشمن‌شناسی حضرت علی (ع) در نهج‌البلاغه. پایان‌نامة کارشناسی ارشد. قم: دانشکدة علوم قرآن و حدیث علامه مجلسی(ره)، دانشگاه علوم قرآن و حدیث.
    • یارمحمدیان، محمدحسین (1393). اصول برنامه‌ریزی درسی. تهران: یادوارة کتاب.
    Cite this article: RIS Mendeley BibTeX APA MLA HARVARD VANCOUVER

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Nikounazar, Abolfazl. (2026) A Content Analysis of the ‘Amadeqi Defa’i’ Textbook Based on the Components of Awareness of the Enemy from the Perspective of Imam Khamene’i. Islam va Pazhuheshhaye Tarbiyati, 17(2), 43-62 https://doi.org/10.22034/eslampajoheshha.2025.5002011.

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Abolfazl Nikounazar."A Content Analysis of the ‘Amadeqi Defa’i’ Textbook Based on the Components of Awareness of the Enemy from the Perspective of Imam Khamene’i". Islam va Pazhuheshhaye Tarbiyati, 17, 2, 2026, 43-62

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Nikounazar, A.(2026) 'A Content Analysis of the ‘Amadeqi Defa’i’ Textbook Based on the Components of Awareness of the Enemy from the Perspective of Imam Khamene’i', Islam va Pazhuheshhaye Tarbiyati, 17(2), pp. 43-62

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Nikounazar, A. A Content Analysis of the ‘Amadeqi Defa’i’ Textbook Based on the Components of Awareness of the Enemy from the Perspective of Imam Khamene’i. Islam va Pazhuheshhaye Tarbiyati, 2026; 17(2): 43-62