Pages:
25-42
Receive Date: 2026/07/07
Accept Date: 2026/07/07
Abstract:
According to the Islamic worldview, family is a sacred institution and is the foundation for human growth, both material and spiritual. The relationships within this institution require a coherent moral framework to ensure the well-being, peace, and growth of its members. Adopting a descriptive–analytical method and focusing on applied ethics, this article explains the “principle of benevolence” as the basis of family ethics and the “rule of respect and honor” as one of its most important derived norms. This article shows that benevolence toward parents and relatives is not merely a recommendation but a divine obligation placed alongside monotheism; and gratitude toward them is considered a prelude to gratitude toward God. By examining practical instances and ethical conflicts related to this rule in real-life situations—such as respecting a sinful relative, distinguishing between genuine respect and hypocrisy, and managing excessive expectations in receiving honor—this study offers Islamic-based solutions to the conflicts. The research concludes by presenting a practical model for ethical decision-making in complex kinship relations and for strengthening the family structure based on revelatory principles.
چکیده و کلیدواژه فارسی (Persian)
Title :بررسی اخلاقی اصل احسان و قاعدة احترام و تکریم در روابط خویشاوندان با تأکید بر دیدگاه علامه مصباح یزدی
Abstract:
خانواده در نظام معرفتی اسلام نهادی مقدس و بستری برای رشد مادی و معنوی انسان است. روابط حاکم بر این نهاد نیازمند یک چهارچوب اخلاقی منسجم است تا سلامت، آرامش و تعالی اعضای خود را تضمین کند. این مقاله با رویکردی توصیفی ـ تحلیلی و با محوریت اخلاق کاربردی به تبیین «اصل احسان» بهعنوان زیربنای اخلاق خانواده و «قاعدة احترام و تکریم» بهعنوان یکی از مهمترین قواعد منشعب از آن میپردازد. یافتهها نشان داد که احسان به والدین و خویشاوندان، نه یک توصیة صرف، بلکه یک تکلیف الهی است که در کنار توحید قرار میگیرد و شکرگزاری از آنان مقدمهای برای شکرگزاری از پروردگار محسوب میشود. بررسی مصادیق عملی و تزاحمات اخلاقی این قاعده در موقعیتهای واقعی زندگی، مانند احترام به خویشاوند فاسق، مرز میان احترام و ریا، و مدیریت انتظارات افراطی در تکریم، راهکارهای مبتنی بر آموزههای اسلامی را برای حل این تعارضات نتیجه داد. نتیجة پژوهش ارائة یک الگوی عملی برای تصمیمگیری اخلاقی در روابط پیچیدة خویشاوندی و تحکیم بنیان خانواده بر پایة اصول وحیانی است.
References:
- قرآن کریم.
- آمدی، عبدالواحدبنمحمد تمیمی (۱۴۱۰ق). غرر الحکم و درر الکلم. تحقیق: سیدمهدی رجائی. قم: دار الکتاب الإسلامی.
- ابنشعبه حرانی، حسنبنعلی (۱۴۰۴ق). تحف العقول عن آل الرسول ؟ص؟. تحقیق: علیاکبر غفاری. قم: جامعة مدرسین حوزة علمیة قم.
- احمدی، علی؛ رضایی، حسن و محمدی، سارا (۱۴۰۰). چالشهای اخلاقی نهاد خانواده در عصر مدرن. فصلنامة مطالعات خانوادة اسلامی، ۸(۲)، ۴۵ـ۶۷.
- ارژنگ، اردوان و دهقان سیمکانی، مهدی (۱۳۹۴). قاعدة «وجوب تکریم انسان» در فقه و حقوق اسلامی. فقه و اصول، 47(۱۰۰)، ۳۳ـ۵۴.
- حسینی قلعهبهمن، سیداکبر (۱۴۰۱). مبانی و اصول اخلاق کاربردی در اسلام. پژوهشهای اخلاقی، ۱۲(۴)، ۱۱۵ـ۱۳۶.
- خاتون، عمران (۱۳۹۸). احسان به والدین از دیدگاه فقهی. پژوهشهای فقهی زنان و خانواده، 1(۲)، 21ـ28.
- سروری مجد، علی (۱۳۹۳). ابعاد فرهنگ احسان در قرآن و سنت. مطالعات فرهنگ ـ ارتباطات، 15(۲۵)، 197ـ216.
- شجاعی، حسین و اخوان طبسی، محمدحسین (۱۳۹۹). معناشناسی مفهوم «احسان» در قرآن کریم با رویکرد ساختاری. پژوهشهای میانرشتهای قرآن کریم، 11(۲)، 115ـ131.
- شریفی، احمدحسین و همکاران (۱۳۹۶). درآمدی بر اخلاق اسلامی. قم: نشر معارف.
- صادقی، محمدهادی و میرزایی، محمد (۱۳۹۸). تبیین دامنة تأثیر قاعدة احسان. حقوق اسلامی، 16(۶۰)، ۱۲۳ـ۱۶۰.
- فخار نوغانی، وحیده (1393). معناشناسی واژة «احسان» در قرآن. پژوهشنامة تفسیر و زبان قرآن، 3(5)، 21ـ32.
- طبرسی، فضلبنحسن (۱۳۷۲). مجمع البیان فی تفسیر القرآن. ترجمه و تحقیق: گروهی از مترجمان. تهران: فراهانی.
- علیدوست، ابوالقاسم (۱۳۸۷). قرآن کریم و قاعدة احسان. حقوق اسلامی، 5(۱۷)، 7ـ38.
- مجلسی، محمدباقر (۱۴۰۳ق). بحار الانوار. بیروت: مؤسسة الوفاء.
- مسجدسرایی، حمید و نبینیا، محمدخالد (۱۴۰۳). کاوشی در انگارههای تربیتی قاعدة احسان. پژوهشنامة حقوق اسلامی، ۲۵(۳)، 539ـ566.
- مصباح یزدی، محمدتقی (۱۳۸۳). بهسوی او. تحقیق و نگارش: محمدمهدی نادری قمی. قم: مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
- مصباح یزدی، محمدتقی (۱۳۹۰). اخلاق در قرآن. تحقیق و نگارش: محمدحسین اسکندری. قم: مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
- مصباح یزدی، محمدتقی (۱۳۹۱). صهبای حضور. تحقیق و نگارش: اسدالله طوسی. قم: مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
- مصباح یزدی، محمدتقی (۱۳۹۴). رساترین دادخواهی و روشنگری (شرح خطبة فدکیه). قم: مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
- مطهری، مرتضی (۱۳۶۷). نظام حقوق زن در اسلام. تهران: صدرا.
- میرحسینی، سیدعلیتقی (۱۳۸۸). تکریم بستگان در سیرة اهلبیت(ع). فرهنگ کوثر، 12(۷۸)، ۱۱۱ـ۱۱۷.
- نوری، حسینبنمحمدتقی (1382). مستدرک الوسائل. قم: اسماعیلیان.
- همتی، محمدعلی و شیروانی شیری، علی (۱۴۰۱). مفهوم قرآنی «احسان» و اصول و کارکردهای تربیتی آن. علوم تربیتی از دیدگاه اسلام، 10(۱۸)، 91ـ118.
Cite this article:
RIS
Mendeley
BibTeX
APA
MLA
HARVARD
VANCOUVER
APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER
Mousawi Nasab , Seyyed Mohammad Reza, Nikounazar, Abolfazl. (2026) An Ethical Analysis of the ‘Principle of Benevolence’ and the ‘Rule of Respect and Honor in Kinship Relations’ with An Emphasis on the Viewpoint of Allameh Mesbah Yazdi. Islam va Pazhuheshhaye Tarbiyati, 17(2), 25-42 https://doi.org/10.22034/eslampajoheshha.2025.5002998.
APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER
Seyyed Mohammad Reza Mousawi Nasab ; Abolfazl Nikounazar."An Ethical Analysis of the ‘Principle of Benevolence’ and the ‘Rule of Respect and Honor in Kinship Relations’ with An Emphasis on the Viewpoint of Allameh Mesbah Yazdi". Islam va Pazhuheshhaye Tarbiyati, 17, 2, 2026, 25-42
APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER
Mousawi Nasab , S, Nikounazar, A.(2026) 'An Ethical Analysis of the ‘Principle of Benevolence’ and the ‘Rule of Respect and Honor in Kinship Relations’ with An Emphasis on the Viewpoint of Allameh Mesbah Yazdi', Islam va Pazhuheshhaye Tarbiyati, 17(2), pp. 25-42
APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER
Mousawi Nasab , S, Nikounazar, A. An Ethical Analysis of the ‘Principle of Benevolence’ and the ‘Rule of Respect and Honor in Kinship Relations’ with An Emphasis on the Viewpoint of Allameh Mesbah Yazdi. Islam va Pazhuheshhaye Tarbiyati, 2026; 17(2): 25-42