Islam va Pazhuheshhaye Tarbiyati, Volume 18, Issue 1, No 35, Year 2026, Pages 63-81

    Distinct Gender Roles of Men and Women in the Family from the Perspective of the Holy Qur'an: A Thematic Exegesis Study with Educational Implications

    Article Type: 
    Research
    Writers:
    ✍️ Mahdi Shakeri / Ph.D. in Philosophy of Education, Imam Khomeini Educational and Research Institute / mahdiyar.shakery@gmail.com
    Hadi Razaghi / Assistant Professor, Department of Educational Sciences, Imam Khomeini Educational and Research Institute. / razaghi@iki.ac.ir
    Asadollah Jamshidi / Assistant Professor, Department of Exegesis and Qur'anic Sciences, Imam Khomeini Educational and Research Institute. / jamshidi@iki.ac.ir
    63-81 2026/09/19 2026/09/19 2026/09/19
    dor 20.1001.1.4348002.1405.18.1.4.3
    doi Registering DOI...⏳
    Abstract: 
    The present study aims to analyze gender roles within the family from the perspective of the Holy Qur'an and to extract their educational implications. This research employed a descriptive-analytical method utilizing a thematic exegesis approach to the Qur'anic verses. Data were collected through a systematic examination of verses pertaining to gender roles and were analyzed using qualitative content analysis techniques. The findings indicate that the Holy Qur'an emphasizes two primary roles for women -"bestowing tranquility" and "motherhood"- and two primary roles for men -"guardianship" and "provision of livelihood." This role differentiation is predicated on the principle of proportionality with constitutive (ontogenetic) characteristics. Furthermore, the analysis demonstrates that, despite their distinctness, the gender roles of men and women are complementary at the emotional, educational, and managerial levels of the family. The educational implications derived are applicable across four domains: educational and cultural policy-making, the educational system, the family institution, and family counseling services.
    Keywords: 
    gender differences
    Role-Acceptance
    Holy Qur'an
    Islamic education
    family
    چکیده و کلیدواژه فارسی (Persian)
    Title :نقش‌ متفاوت جنسیتی زن و مرد در خانواده از منظر قرآن کریم: مطالعه تفسیر موضوعی با دلالت‌های تربیتی
    Abstract: 
    پژوهش حاضر با هدف تحلیل نقش‌های جنسیتی در خانواده از منظر قرآن کریم و استخراج دلالت‌های تربیتی آن انجام شده است. مطالعۀ حاضر با روش توصیفی ـ تحلیلی و با رویکرد تفسیر موضوعی آیات قرآن کریم صورت گرفته است. داده‌ها از طریق بررسی نظام‌مند آیات مرتبط با نقش‌های جنسیتی جمع‌آوری و با تکنیک تحلیل محتوای کیفی مورد بررسی قرار گرفته‌اند. نتایج تحقیق نشان می‌دهد قرآن کریم برای زنان دو نقش اصلی «آرامش‌بخشی» و «مادری» و برای مردان دو نقش اصلی «سرپرستی» و «تأمین معاش» را مورد تأکید قرار داده که این تفکیک نقش‌ها مبتنی‌بر اصل تناسب با ویژگی‌های تکوینی طراحی شده است. همچنین تحلیل یافته‌ها نشان داده است که، نقش‌های جنسیتی زن و مرد در عین تمایز، در سطوح عاطفی، تربیتی و مدیریتیِ خانواده، مکمل یکدیگرند و دلالت‌های تربیتی آن نیز در چهار حوزه سیاست‌گذاری تربیتی و فرهنگی، نظام آموزشی، نهاد خانواده و خدمات مشاوره خانواده قابل اجرا است.
    Keywords: 
    تفاوت های جنسیتی
    نقش پذیری
    قرآن کریم
    تربیت اسلامی
    خانواده
    References: 
    • قرآن کریم.
    • نهج البلاغه.
    • بار، ویون (1383). جنسیت و روان‌شناسی اجتماعی. ترجمۀ حبیب احمدی و بیتا شقایق. شیراز: نوید.
    • بستان، حسین (1394). جامعه‌شناسی جنسیت با رویکردی اسلامی. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
    • بهارزاده، پروین (1392). بازخوانی مفاهیم «زوج» و «زوجیت» در قرآن کریم. علوم قرآن و حدیث دانشگاه الزهرا، 2، 30-50.
    • پاک‌نیا، محبوبه و مردیها، مرتضی (1390). سیطره جنس. تهران: نشر نی.
    • جان‌بزرگی، مسعود و پناهی، علی‌احمد (1396). روان شناسی زن و مرد. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
    • جمعی از نویسندگان (1387). قرائت انتقادی نظام آموزشی با رویکرد جنسیتی. قم: دفتر مطالعات و تحقیقات زنان.
    • حر عاملی، محمد بن حسن (1409ق). وسائل الشیعه. قم: مؤسسۀ آل‌البیت.
    • الخالدی، صلاح عبدالفتاح (1433ق). التفسیر الموضوعی بین النظریه و التطبیق. اردن: دار النفائس.
    • دانایی‌فرد، حسن (1395). روش‌شناسی مطالعات دلالت‌پژوهی در علوم اجتماعی و انسانی: بنیان‌ها، تعاریف، اهمیت، رویکردها و مراحل اجرا. روش‌شناسی علوم انسانی، ۸۶، 39-71.
    • سفیری، خدیجه و ایمانیان، سارا (1388). جامعه‌شناسی جنسیت. تهران: جامعه‌شناسان.
    • صمدیار، حسین (1391). بررسی فقهی احادیث کتب اربعه شیعه و صحاح سته اهل سنت در مورد تکالیف خاص زنان. تهران: هادیان.
    • طباطبائی، سیدمحمدحسین (1417ق). المیزان فی تفسیر القرآن. قم: جامعۀ مدرسین.
    • طباطبائی، سیدمحمدحسین (1374). تفسیر المیزان. ترجمۀ سیدمحمدباقر موسوی همدانی. قم: جامعۀ مدرسین.
    • طیب حسینی، سیدمحمود و انصاریان، نسرین (1397). معناکاوی واژه‌های امرأه، نساء و زوج در قرآن کریم و کاربست آن در تحکیم روابط زوجین. مطالعات اسلامی زنان و خانواده، 8، 51-69.
    • علیدوست، ابوالقاسم (1399). درس خارج فقه القضاء. در: a-alidoost.ir.
    • فراهیدی، خلیل بن احمد (1409ق). کتاب العین. قم: هجرت.
    • قرائتی، محسن (1383). تفسیر نور. تهران: مرکز فرهنگی درس‌هایی از قرآن.
    • مصطفوی، حسن (1360). التحقیق فی کلمات القرآن الکریم. تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
    • مصطفى مسلم (1426ق). مباحث فی التفسیر الموضوعی. دمشق: دارالقلم.
    • مطهری، مرتضی (1374). نظام حقوق زن در اسلام. تهران: صدرا.
    • مکارم شیرازی، ناصر و دیگران (1374). تفسیر نمونه. تهران: دار الکتب الاسلامیه.
    References: 
    • Chaplin, T. M. (2015). Gender and emotion expression: A developmental contextual perspective. Emotion Review, 7(1), 14-21.
    • Christov-Moore, L., Simpson, E. A., Coudé, G., Grigaityte, K., Iacoboni, M., & Ferrari, P. F (2014). Empathy: Gender effects in brain and behavior. Neuroscience & Biobehavioral Reviews, 46, 604–627.
    • Eagly, A. H. (2013). Sex differences in social behavior: A social-role interpretation Psychology Press. New York
    • Jones, R. E. & Lopez, K. H. (2013). Human Reproductive Biology. (4th Edition). Academic Press.
    • Leyk, D. , Gorges, W. , Ridder, D. , Wunderlich, M. , Rüther, T. , Sievert, A. , & Essfeld, D. (2007). Hand-grip strength of young men, women and highly trained female athletes. European Journal of Applied Physiology, 99(4), 415-421.
    • Miller, A. E. , MacDougall, J. D. , Tarnopolsky, M. A. , & Sale, D. G. (1993). Gender differences in strength and muscle fiber characteristics. European Journal of Applied Physiology and Occupational Physiology, 66 (3), 254-262.
    • Patterson, J. M. (2002). Integrating family resilience and family stress theory. Journal of Marriage and Family, 64(2), 349-360.
    • Sung, S. (Ed. ). (2025). Gender, Family and Policy: International Perspectives. Edward Elgar Publishing. 
    • Yang, L., Wang, T., Chen, L., & Ren, J. (2023). Transplantation of the uterus in the male rat. Transplantation, 107(10), 2168–2178.
    • 208 reads
    Cite this article: RIS Mendeley BibTeX APA MLA HARVARD VANCOUVER

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Shakeri, Mahdi, Razaghi, Hadi, Jamshidi, Asadollah. (2026) Distinct Gender Roles of Men and Women in the Family from the Perspective of the Holy Qur'an: A Thematic Exegesis Study with Educational Implications. Islam va Pazhuheshhaye Tarbiyati, 18(1), 63-81 https://doi.org/10.22034/eslampajoheshha.2025.5002739.

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Mahdi Shakeri; Hadi Razaghi; Asadollah Jamshidi."Distinct Gender Roles of Men and Women in the Family from the Perspective of the Holy Qur'an: A Thematic Exegesis Study with Educational Implications". Islam va Pazhuheshhaye Tarbiyati, 18, 1, 2026, 63-81

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Shakeri, M, Razaghi, H, Jamshidi, A.(2026) 'Distinct Gender Roles of Men and Women in the Family from the Perspective of the Holy Qur'an: A Thematic Exegesis Study with Educational Implications', Islam va Pazhuheshhaye Tarbiyati, 18(1), pp. 63-81

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Shakeri, M, Razaghi, H, Jamshidi, A. Distinct Gender Roles of Men and Women in the Family from the Perspective of the Holy Qur'an: A Thematic Exegesis Study with Educational Implications. Islam va Pazhuheshhaye Tarbiyati, 2026; 18(1): 63-81