Islam va Pazhuheshhaye Tarbiyati, Volume 18, Issue 2, No 36, Year 2026, Pages 7-28

    A Model of Mahdavi Education Based on the Thought of Allameh Mesbah Yazdi: Explaining Foundations, Objectives, Principles, and Methods

    Article Type: 
    Research
    Writers:
    ✍️ Abolfazl Nikounazar / Assistant Professor, Department of Educational Sciences, Imam Khomeini Educational and Research Institute / anikounazar@gmail.com
    dor 20.1001.1.4348002.1405.18.2.1.2
    doi 10.22034/eslampajoheshha.2025.5002466⏳
    Abstract: 
    Belief in a savior is a shared conviction among religions, which in Islam has crystallized in the doctrine of Al-Mahdawiyya. The importance of this doctrine necessitates the existence of a coherent educational model based on Islamic teachings in order to cultivate individuals with correct Mahdavi beliefs and immunity from doubts. The present study was conducted with the aim of explaining the foundations, objectives, principles, and methods of Mahdavi education from the perspective of Allameh Mesbah Yazdi, with a qualitative approach and in a descriptive-analytical manner. The findings of the study indicated that this educational model is founded upon foundations such as "the guardianship and imamate of Imam al-Zaman (may God hasten his reappearance)," "his oversight of deeds," and "his being the channel of divine grace." The ultimate objective of this education is the cultivation of a true and actualized awaiting individual, which is realized through principles such as "knowing the truth and acting upon it," "attention to the presentation of deeds to the Imam (may God hasten his reappearance)," "readiness to perform one's duty," and "striving to realize the government closest to Mahdavi governance." The methods of Mahdavi education also include "heartfelt connection with the Imam through supplication," "seeking intercession and requesting visitation," "learning lessons from past nations," "performing religious obligations and calling to righteousness," and "practicing responsibility-taking in the era of occultation."
    چکیده و کلیدواژه فارسی (Persian)
    Title :الگوی تربیت مهدوی مبتنی‌بر اندیشه‌های علامه مصباح یزدی: تبیین مبانی، اهداف، اصول و روش‌ها
    Abstract: 
    اعتقاد به منجی، باوری مشترک در میان ادیان است که در اسلام با آموزه مهدویت تبلور یافته است. اهمیت این آموزه، وجود یک الگوی تربیتی منسجم مبتنی‌بر معارف اسلامی را برای تربیت افرادی با باورهای صحیح مهدوی و مصونیت از شبهات، ضروری می‌سازد. پژوهش حاضر با هدف تبیین مبانی، اهداف، اصول و روش‌های تربیت مهدوی از دیدگاه علامه مصباح یزدی، با رویکردی کیفی و به شیوه توصیفی ـ تحلیلی انجام شده است. یافته‌های پژوهش نشان داد که این الگوی تربیتی بر مبانی‌ای چون «ولایت و امامت امام زمان (عج)»، «ناظر بودن ایشان بر اعمال» و «مجرای فیض الهی بودن حضرت» استوار است. هدف غایی این تربیت، تربیت منتظر حقیقی و فعلیت‌بخشی به هویت اوست که از طریق اصولی همچون «شناخت حقیقت و عمل به آن»، «توجه به عرضه اعمال به امام (عج)»، «آمادگی برای انجام وظیفه» و «تلاش برای تحقق نزدیک‌ترین حکومت به حاکمیت مهدوی» محقق می‌شود. روش‌های تربیت مهدوی نیز شامل «ارتباط قلبی با امام از طریق دعا»، «توسل و طلب زیارت»، «عبرت‌آموزی از امت‌های گذشته»، «عمل به تکالیف دینی و دعوت به صلاح» و «تمرین مسئولیت‌پذیری در عصر غیبت» می‌شود.
    References: 
    • اسفندیاری، سمانه (1397). تحلیل محتوای بخش مهدویت کتب هدیه‌های آسمان مقطع ابتدایی از لحاظ اصول طراحی پیام آموزشی. پایان‌نامه کارشناسی ارشد، تهران: دانشگاه علامه طباطبائی.
    • اعرافی، علیرضا و همکاران (۱۳۹۵)‌. فقه تربیتی. قم: مؤسسۀ فرهنگی هنری اشراق و عرفان.
    • امینی، محمد و همکاران (1391). تحلیل محتوای کتاب‌های هدیه‌های آسمان و فارسی مقطع ابتدایی از نظر توجه به مهدویت. اسلام و روان‌شناسی، 10، 7ـ26.
    • انصاری، مریم و قلمکاریان، سیدمحمد (1401). نقش تربیت مهدوی در پرورش روحیه انتظار دانش‌آموزان از نظر معلمان. عصر آدینه، 36، 133ـ149.
    • باقری، خسرو‌. (۱۳۹۲)‌. الگوی مطلوب آموزش و پرورش در جمهوری اسلامی ایران. تهران: موسسه فرهنگی مدرسه برهان.
    • بقایی، حسن و همکاران (1392). الگوی مفهومی ـ عملیاتی راه‌انداز راهبردهای تربیت مهدوی در نظام آموزشی کشور. مشرق موعود، 26، 89ـ165.
    • بنده‌کریم، قدسی (1392). عوامل تأثیرگذار بر تربیت مهدوی. در: همایش بین‌المللی دکترین مهدویت.
    • حر عاملی، محمد بن حسن (1383). اثبات الهداۀ بالنصوص و المعجزات. بیروت: مؤسسۀ الاعلمی للمطبوعات.
    • حسن‌زاده آملی، حسن (1372). انسان کامل از دیدگاه نهج‌البلاغه. قم: قیام.
    • حیدری کاشانی، محمدباقر و آقاطهرانی، مرتضی (1393). خانواده و تربیت مهدوی. تهران: کتاب یوسف.
    • داودی، محمد و همکاران (1399). فلسفه‌های تعلیم و تربیت در تمدن اسلامی. تهران: سمت.
    • رجبی، محمود (1380). انسان‌شناسی. قم: مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
    • رضوی، عبدالحمید (1392). جست‌وجوی راهبردهای زمینه‌ساز تربیت مهدوی در اسناد بالادستی نظام آموزش و پرورش. در: همایش بین‌المللی دکترین مهدویت.
    • رهنمایی، سیداحمد (1394). درآمدی بر فلسفه تعلیم و تربیت اسلامی. قم: مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
    • شریف‌زاده، حکیمه‌السادات و قاضی، مرضیه (1393). مهدویت و دلالت‌های تربیتی آن (به لحاظ تنظیم اهداف، اصول و روش‌ها). پژوهش‌های تعلیم و تربیت اسلامی، 2(9)، 101ـ128.
    • عبدالرحمیان، شهرزاد و همکاران (1399). تحلیل محتوای کتاب هدیه‌های آسمان پایه ششم ابتدایی از منظر توجه به مسئله مهدویت. پیشرفت‌های نوین در روانشناسی، علوم تربیتی و آموزش‌ و پرورش، 22(3)، 24ـ30.
    • گروهی از نویسندگان (1390). فلسفه تعلیم و تربیت اسلامی. تهران: مدرسه.
    • مجلسی، محمدباقر (1362). بحارالأنوار. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
    • مصباح یزدی، محمدتقی (1391). ره توشه. قم: مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
    • مصباح یزدی، محمدتقی (1397). نگاهی گذرا به نظریه ولایت فقیه. قم: مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
    • مصباح یزدی، محمدتقی (1386). سفر به سرزمین هزار آیین. قم: مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
    • ‌مصباح یزدی، محمدتقی‌ (1382). بر درگاه دوست‌. قم: مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
    • مصباح یزدی، محمدتقی (1383). در پرتو ولایت. قم: مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
    • مصباح یزدی، محمدتقی (1384). آفتاب ولایت. چ چهارم. قم: مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
    • مصباح یزدی، محمدتقی (1390). سجاده‌های سلوک‌. قم: مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
    • مصباح یزدی، محمدتقی (1398). در جستجوی عرفان اسلامی. چ هفتم. قم: مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
    • مطهری، مرتضی (1389). بیست گفتار. تهران: صدرا.
    • مکارم شیرازی، ناصر و همکاران (۱۳۷۴). تفسیر نمونه. تهران: دار الکتب الإسلامیه.
    • میرجلیلی، سیدمحمدعلی (1400). واکاوی مؤلفه‌های تربیت مهدوی در اندیشه استاد مرتضی مطهری. انتظار موعود، 74، 71-96.
    • همتیان، هادی، همتیان، مهدی (1402). بررسی تأثیر مبانی انسان شناختی اسلامی بر نظام تربیتی اسلام در اندیشه علامه مصباح یزدی. پژوهش در آموزش معارف و تربیت اسلامی، 1، 7-32.
    Cite this article: RIS Mendeley BibTeX APA MLA HARVARD VANCOUVER

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Nikounazar, Abolfazl. (2026) A Model of Mahdavi Education Based on the Thought of Allameh Mesbah Yazdi: Explaining Foundations, Objectives, Principles, and Methods. Islam va Pazhuheshhaye Tarbiyati, 18(2), 7-28 https://doi.org/10.22034/eslampajoheshha.2025.5002466.

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Abolfazl Nikounazar."A Model of Mahdavi Education Based on the Thought of Allameh Mesbah Yazdi: Explaining Foundations, Objectives, Principles, and Methods". Islam va Pazhuheshhaye Tarbiyati, 18, 2, 2026, 7-28

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Nikounazar, A.(2026) 'A Model of Mahdavi Education Based on the Thought of Allameh Mesbah Yazdi: Explaining Foundations, Objectives, Principles, and Methods', Islam va Pazhuheshhaye Tarbiyati, 18(2), pp. 7-28

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Nikounazar, A. A Model of Mahdavi Education Based on the Thought of Allameh Mesbah Yazdi: Explaining Foundations, Objectives, Principles, and Methods. Islam va Pazhuheshhaye Tarbiyati, 2026; 18(2): 7-28