اسلام و پژوهش‌های تربیتی

ساحت‌های تعلیم و تربیت حیطه‌هایی است که می‌توان ویژگی‌های نهفته در وجود انسان، کشش‌ها و فطریات او را دسته‌بندی نمود که در تعلیم و تربیت به پرورش و تقویت آن‌ها می‌پردازیم. این ساحت‌ها می‌توانند براساس معیارهای متعدّدی تقسیم شوند. در این میان، رویکرد انسان‌شناسانه اسلام به ساحت‌های تعلیم و تربیت براساس ساختار نفس انسان، پرسش اصلی این مقاله است. یعنی بدانیم رویکرد انسان شناسی اسلامی به ساختار نفس چیست؟ و براساس آن ساحت‌های تربیتی را چگونه تقسیم می‌کند؟ با کاربست روش تحلیل محتوای کیفی دانسته شد که انسان موجودی چند بُعدی، دارای نفس ذومراتب،اجتماعی و دارای سرشت مشترک با هم‌نوعان خود است. «نفس» انسان از سه بُعد بینشی، گرایشی و کنشی تشکیل شده است و اقسام هر کدام می‌توانند ساحت‌های متعدّد و متمایزی را برای تعلیم و تربیت انسان ترسیم نمایند. نتیجه بررسی این است که پنج ساحت تربیت علمی، تربیت عاطفی، تربیت جنسی، تربیت اعتقادی و تربیت اخلاقی را می‌توان بر مبنای ساختار نفس انسان ترسیم نمود و براساس آن برای پرورش استعدادهای انسان و ابعاد سه‌گانه نفس او براساس اهداف نظام خلقت برنامه‌ریزی صحیح نمود