نقدي بر كفايت معنايي واژة «تربيت»، و ارائة بديل‌هايي براي آن

قيمت مقاله الكترونيكي: 
1500تومان

سال دهم، شماره اول، پياپي 19، بهار و تابستان 1397

زهرا عسگري/ دانشجوي دکتري فلسفة تعليم و تربيت دانشگاه اصفهان    asgari.za@gmail.com
عليرضا دوستاني/ ليسانس علوم قرآني
دريافت: 08/02/1397 ـ پذيرش: 17/06/1397
چکيده
مفاهيم تربيتي در قرآن، روايات و در طول تاريخ تربيت اسلامي، ذيل واژه‌هاي مختلفي مطرح شده‌اند. با ‌وجود اين، امروزه «تربيت» يکه‌تاز واژگان ذيل مفاهيم مربوط به ‌رشد و تعالي انسان شده‌ است؛ و مفاهيم تربيتي به‌ناچار در قالب تنگ اين واژه به‌ حصار آمده‌اند. در اين پژوهش با روشي انتقادي، کفايت معنايي واژه «تربيت» در دو محور معناي لغوي، و هويت تاريخي اين واژه بررسي مي‌شود و سپس دو واژه «تزکيه» و «تأديب» به‌عنوان بديل‌هاي واژه «تربيت» معرفي شده‌اند و مورد تحليل قرار مي‌گيرند. نتايج نشان مي‌دهد، از معناي لغوي واژه «تربيت» نمي‌توان مفاهيم بلندي ذيل تعالي انسان استخراج کرد؛ همچنين اين واژه در تاريخ انديشه‌هاي تربيت اسلامي نيز، در حاشيه بوده ‌است و نقشي محوري نداشته است؛ در صورتي‌که‌ «تزکيه» از نظر معناي لغوي و کاربرد در متون ديني از غناي بيشتري نسبت به ‌واژه «تربيت» برخوردار است؛ چنانچه در قرآن، به‌جاي عبارت «تعليم و تربيت»، عمدتاً از «تعليم و تزکيه» استفاده شده ‌است. همچنين «تأديب» نيز در مقايسه با «تربيت»، از هويت تاريخي متقن‌تري برخوردار ‌است و توانسته ‌است در حدود دوازده قرن، تک‌واژة مسلط در متون تربيت اسلامي باشد. 
کليدواژه‌ها: تربيت، تزکيه، ادب، تأديب.