مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) اسلام و پژوهش‌های تربیتی x434-8002 18 2 2026 10 07 چگونگی آموزش معادباوری در تعلیمات دینی دورۀ دوم ابتدایی 51 76 5003101 10.22034/eslampajoheshha.2026.5003101 FA محمدصادق شکری 0009-0002-9322-8153 اسدالله طوسی استادیار - موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی 0000-0002-0650-4416 حسن نجفی استادیار گروه آموزش علوم تربیتی دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران 0000-0003-3473-3424 Journal Article 2026 02 08 The present study, using the method of qualitative content analysis, undertook to examine the state of teaching belief in the resurrection in the religious textbooks of the second cycle of primary school. The statistical sample comprised the books "Heavenly Gifts" for grades four through six and their teacher guides in the academic year 2023-2024. The findings indicated that belief in the resurrection possesses five objectives: recognizing the names of the Resurrection, familiarity with the recording and registering of deeds, the correspondence between action and its result, inclination, strengthening and striving to perform good deeds, the ability to reflect on the Qur'anic message and understand its connection to the Resurrection. In terms of content, certain lessons have addressed the topic of belief in the resurrection specifically and exclusively, comprising a total of five lessons: "Eyes Always Open," "Dear God, Thank You," "Wall Newspapers," "These and Those," and "The Other World." Certain concepts and terms related to belief in the resurrection, such as "being killed, death and passing away," "burial place, shrine and sanctuary of the Imams," "reward and recompense," "martyrdom," "the Resurrection," "paradise and hell," "testament," and "spirit," also refer to this subject indirectly in other lessons. Furthermore, instructional methods such as storytelling, expository explanation, questioning and brainstorming, project work, games, drama and role-playing, filming behaviors and reflecting them back to students were enumerated for the specialized resurrection lessons. In summarizing the findings, although quantitatively—that is, in terms of the number of lessons and objectives—reasonable attention has been paid to belief in the resurrection, qualitative analysis of the content indicates the existence of challenges such as neglect of fundamental concepts such as "intercession" and "signs of the Resurrection," the incongruity of certain content with the cognitive developmental level of second-cycle primary students, and the predominance of traditional and instructor-centered instructional methods over interactive and affective approaches. Accordingly, improving instruction in accordance with children's developmental characteristics and redesigning the content of specialized lessons can facilitate belief in the resurrection. پژوهش حاضر با استفاده از روش تحلیل محتوای کیفی اقدام به بررسی وضعیت آموزش معادباوری در کتب درسی دینی دورۀ ابتدایی دوم کرده است. نمونه آماری کتاب‌های «هدیه‌های آسمان» پایه‌های چهارم تا ششم و راهنمای معلم آنها در سال تحصیلی 1403-1402 بود. یافته‌ها نشان داد معادباوری دارای پنج هدف شناخت نام‌های قیامت، آشنایی با ثبت و ضبط اعمال، تناسب عمل و نتیجۀ آن، تمایل، تقویت و تلاش برای انجام کار نیک، توانایی تفکر در پیام قرآنی و درک ارتباط آن با قیامت است. به لحاظ محتوا، برخی دروس به‌صورت اختصاصی به‌طور ویژه به موضوع معادباوری پرداخته است که مجموعاً شامل پنج درس «چشمان همیشه باز، خداجون از تو ممنونم، روزنامه‌های دیواری، اینها و آنها، جهان دیگر» بوده است. بعضی مفاهیم و اصطلاحات مرتبط با معادباوری مانند «کشته ‌شدن، مرگ و از دنیا رفتن»، «آرامگاه، مرقد و حرم امامان»، «پاداش و ثواب»، «شهادت»، «قیامت»، «بهشت و جهنم»، «وصیت‌نامه»، «روح»، نیز در دروس دیگر به‌‌صورت غیرمستقیم به این مبحث اشاره دارند. همچنین، روش‌های آموزشی، مانند قصه‌گویی، توضیحی، ایجاد سؤال و بارش فکری، پروژه، بازی، نمایش و ایفای نقش، فیلم‌برداری از رفتارها و انعکاس آن به دانش‌آموزان برای دروس اختصاصی معاد احصا گردید. در جمع‌بندی یافته‌ها، هرچند از نظر کمّی، یعنی تعداد دروس و اهداف توجه قابل قبولی به معادباوری شده است، اما تحلیل کیفی محتوا نشان می‌دهد که چالش‌هایی مانند غفلت از مفاهیم بنیادین چون «شفاعت» و «نشانه‌های قیامت»، عدم تناسب برخی محتواها با سطح رشد شناختی دانش‌آموزان دوره دوم ابتدایی و غلبه روش‌های آموزشی سنتی و مربی‌محور بر رویکردهای تعاملی و عاطفی وجود دارند. بر این اساس، بهبود آموزش متناسب با ویژگی‌های رشدی کودکان و بازطراحی محتوای دروس تخصصی می‌تواند معادباوری را تسهیل سازد. https://eslampajoheshha.nashriyat.ir/sites/eslampajoheshha.nashriyat.ir/files/article-files/5003101-1793167419.pdf