مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) اسلام و پژوهش‌های تربیتی x434-8002 18 1 2026 06 05 پاسخ به پرسش «من کیستم؟» از نگاه حکمت متعالیه با تأکید بر قرائت علامه مصباح ‏یزدی و دلالت‌های آن در تربیت اعتقادی 41 61 5002659 10.22034/eslampajoheshha.2025.5002659 FA محسن رئیسی 0009-0002-9968-0116 سیدمحمدرضا موسوی نسب استادیار - گروه علوم تربیتی مؤسسه امام خمینی 0000-0003-1590-0856 محمود نوذری استادیار - پژوهشگاه حوزه و دانشگاه عبدالرسول عبودیت استاد 0009-0003-1334-3299 Journal Article 2025 07 14 Contemporary cognitive challenges to religiosity underscore the necessity of initiating religious practice with doctrinally persuasive foundations grounded in philosophical inquiry. This research, by examining the relationship between doctrinal education and "Sadraean self-knowledge," endeavors to reinterpret the engagement of Transcendent Philosophy (al-ḥikmah al-mutaʿāliyah) with the fundamental question "Who am I?" through an educational lens. The objective is to explore the foundational themes within Sadraean self-knowledge and to elucidate their direct implications for the three pillars of doctrinal education-monotheism (tawḥīd), eschatology (maʿād), and prophethood (nubuwwah). The methodology employed was directed thematic analysis, utilizing purposive sampling from the intellectual tradition of Transcendent Philosophy, particularly the later works of Ayatollah Misbah Yazdi, with open and axial coding to formulate core themes. On this basis, three central themes were extracted: "comprehension of existential poverty" (faqr), "knowledge of the immaterial reality of the soul" (tajarrud), and "experience of the inclination towards the infinite." The findings demonstrate that these three themes are directly translatable into the aims of doctrinal education: comprehension of existential poverty serves as the rational underpinning for affirming monotheism of actions; knowledge of the soul's immateriality constitutes the epistemic bridge to belief in the unseen realm and, subsequently, to the principle of resurrection; and the pursuit of the infinite provides the foundation for understanding the existential yearning for divine proximity and the rational explanation for the need for prophetic guidance. The novelty of this article lies in the integration of these three Sadraean thematic strands into a framework for delineating the objectives of designable programs within the domain of doctrinal education, aiming to achieve an "operational map for doctrinal education" with measurable instructional indicators. This approach bridges the gap between the theoretical depth of Transcendent Philosophy and the practical exigencies of religious education in the field. هجمه‌های شناختی معاصر به دین‌ورزی انسان، ضرورت آغاز دینداری با ویژگی اقناع اعتقادی را در بستر فلسفی آن برجسته‏تر می‌کند. این پژوهش با طرح نسبت تربیت اعتقادی با «معرفت نفس صدرایی» می‌کوشد مواجهه حکمت متعالیه با پرسش بنیادین «من کیستم؟» را به زبان تربیتی بازخوانی کند. هدف، اکتشاف مضامین پایه در خودشناسی صدرایی و تبیین دلالت‌های مستقیم آنها برای سه رکن تربیت اعتقادی ـ توحید، معاد و نبوت ـ است. روش مطالعه، تحلیل مضمونی هدایت‌شده با نمونه‌گیری هدفمند از سنت فکری حکمت متعالیه در آثار اخیر، به‌ویژه آثار آیت‌الله مصباح یزدی و کدگذاری باز و محوری برای صورت‌بندی مضامین هسته‌ای بوده است. بر این مبنا، سه مضمون محوری استخراج شد: «درک فقر وجودی»، «شناخت حقیقت مجرد نفس» و «تجربۀ میل به بی‌نهایت». یافته‌ها نشان می‌دهد این سه مضمون به‌طور مستقیم به اهداف تربیت اعتقادی ترجمه‌پذیر است: درک فقر وجودی پشتوانۀ اقناع عقلانی توحید افعالی می‌شود؛ شناخت تجرد نفس پل ادراکی باور به ساحت غیب جهان و سپس به اصل معاد است؛ و بی‌نهایت‌طلبی مبنای فهم کشش وجودی به قرب الهی و تبیین عقلانی نیاز به راهنمایی نبوی خواهد بود. نوآوری مقاله در یکپارچه‌سازی این سه خطّ مضمونی صدرایی در قالب تعیین اهداف برنامه‏های قابل طراحی در ساحت تربیت اعتقادی به منظور دستیابی به «نقشۀ عملیاتی تربیت اعتقادی» با شاخص‌های آموزشی سنجش‌پذیر است که شکاف میان عمق نظری حکمت متعالیه و نیازهای میدانی تربیت دینی را پر می‌کند. https://eslampajoheshha.nashriyat.ir/sites/eslampajoheshha.nashriyat.ir/files/article-files/5002659-1788846579.pdf