مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) اسلام و پژوهش‌های تربیتی x434-8002 18 1 2026 06 05 بازپروری دگرگون‌ساز: الگوی نوین تربیت غیرکیفری در حقوق اسلامی 5001310 10.22034/eslampajoheshha.2025.5001310 FA محمدجواد مقدم 0009-0004-3452-9380 سیدابراهیم حسینی دانشیار گروه حقوق مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی 0009-0006-7848-5249 رضا محمدی کرجی استادیار - گروه حقوق مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره) 0009-0008-3401-0748 Journal Article 2025 04 09 Abstract The rehabilitation of criminals and their reintegration into society has always been a concern for human communities. In addition to punitive measures, numerous non-punitive educational strategies for the rehabilitation of criminals exist in Islamic law. Given the rise in crime and delinquency in modern societies, the clarification of non-punitive educational strategies for the rehabilitation of criminals from the perspective of Islamic law is of great importance and necessity. These strategies can effectively complement punitive measures in the reformation of offenders. Although many studies have been conducted on the rehabilitation of criminals, the majority have focused on punitive measures, while non-punitive educational strategies have received less attention. The aim of this research is to address the question: what are the most important non-punitive educational strategies for the rehabilitation of criminals from the perspective of Islamic law? To what extent are these strategies effective in rehabilitating criminals? The research methodology is descriptive-analytical. Through an extensive study of legal and jurisprudential texts, it was concluded that the recidivism rate among offenders who underwent non-punitive educational strategies is significantly lower than those subjected to punitive measures. در عصری که نظام‌های کیفری سنتی در بازپروری مجرمان با ناکامی‌های آشکار روبه‌رو شده‌اند، فقه اسلامی با گنجینه‌ای از آموزه‌های تربیتی، چشم‌اندازی نوین برای تحول در شیوه‌های اصلاحی ارائه می‌دهد. این پژوهش، با هدف کشف و تبیین «راهبردهای تربیتی غیرکیفری» در سه ساحت شناختی، گرایشی و رفتاری، به‌مثابه پاسخی اسلامی به این نیاز معاصر، پیش می‌رود. در ساحت شناختی، راهبردهایی چون دعوت به تعقل، آخرت‌اندیشی و عبرت‌آموزی، به‌مثابه ابزارهایی برای بازسازی جهان‌بینی مجرمان، بررسی می‌شوند. در عرصۀ گرایشی، پرورش ایمان، توبه، انذار و تبشیر، و پاداش و تنبیه غیرکیفری، به‌عنوان محرک‌های درونی برای تغییر نگرش‌ها، تحلیل می‌گردند. و در حوزۀ رفتاری، تأثیر الگوهای اخلاقی و شخصیت‌سازی، به‌عنوان سنگ‌بناهای تحول عملی، مورد تأکید قرار می‌گیرد. این پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی، از یافته‌های علوم تربیتی و روان‌شناسی، به‌ویژه در حوزه‌های رفتارگرایی، شناخت‌درمانی و روان‌شناسی انگیزشی بهره می‌برد. با ترکیب و تلفیق این منابع، مؤلفه‌های تربیتی غیرکیفری در سه حوزۀ شناختی، گرایشی و رفتاری استخراج و تحلیل می‌شوند. یافته‌ها نشان می‌دهند که این راهبردها، می‌توانند به‌عنوان جایگزینی کارآمد برای روش‌های کیفری، زمینه‌ساز تحولی عمیق در رفتار و نگرش بزهکاران باشن